Çalışanınız dört aydır raporluydu; ameliyat geçirdi, uzun bir tedavi gördü. Rapor bitti, yarın sabah işbaşı yapacak. Çoğu işyerinde bu dönüş sessizce olur: kart okutulur, mesai başlar. Oysa mevzuat tam bu an için özel bir adım tanımlar: işe dönüş muayenesi. Bu muayene, uzun aradan dönen çalışanın işine hâlâ uygun olup olmadığını işyeri hekiminin yeniden değerlendirmesidir. Türkiye’de bu konu az konuşulur; bu rehber İK için pratik bir yol haritası sunar.
Kanun ne diyor?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 15. maddesi, işverene çalışanlarını sağlık gözetimine tabi tutma görevi verir. Sağlık gözetimi, çalışanın sağlığının işe girişten itibaren düzenli izlenmesi demektir. Aynı madde, sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalar sonrası işe dönüşleri ayrıca sayar. Kanunun ifadesi nettir: işveren bu muayeneyi, çalışanların “talep etmeleri hâlinde” yaptırmak zorundadır. Yani talep hakkı çalışanındır; talep gelince işveren muayeneyi yaptırmakla yükümlüdür.
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’in 9. maddesi de hekimin görevini tarif eder. Hekim işe dönüş muayenesini yapar; eski görevinde çalışması sakıncalı bulunanlara uygun bir görev önerir. Bu öneriyi işverenin onayına sunar. Muayenenin amacı çalışanı elemek değil, doğru işte güvenle çalıştırmaktır. Sağlık gözetiminin maliyeti işverene aittir; çalışana yansıtılamaz.
Pratikte ne yapmalı?
Talep hakkı çalışanda diye konuyu çalışana bırakmayın. Riskli bir dönüşü sessizce izleyen işveren, olası bir kazada zor durumda kalır. İK için sağlıklı sıra şudur:
- Dönüş tarihini öğrenir öğrenmez işyeri hekiminize haber verin. Tanı ve rapor detayı hekimde kalır; sağlık bilgileri gizlidir, İK dosyasına girmez.
- Çalışana muayene hakkını yazılı hatırlatın; talebini belgeleyin. Kısa bir form veya e-posta yeterlidir.
- Muayeneyi işbaşından önce planlayın. Hekim gerek görürse tetkik ister; örneğin kan tahlili veya solunum testi istenebilir.
- Hekim görev değişikliği önerirse uygulayın. Ağır kaldırma, gece vardiyası veya yüksekte çalışma bir süre uygun olmayabilir.
- Ara altı ayı aştıysa bilgi yenileme eğitimi verin. İSG eğitimleri yönetmeliği, altı aydan fazla işten uzak kalanlar için işbaşı öncesi bu eğitimi ister.
- Takibi bırakmayın. Dönüş muayenesi tek seferlik değildir; çalışan periyodik sağlık muayeneleri ile izlenmeye devam eder.
Bir noktayı ayıralım: çok uzun süren raporlarda iş sözleşmesinin durumu ayrıca gündeme gelebilir. Bu, iş hukuku alanına giren ayrı bir konudur. Bu kararı mutlaka İK ve hukuk danışmanınızla birlikte değerlendirin; bu yazının konusu sağlık tarafıdır.
Sık yapılan hatalar
- Muayenesiz işbaşı yaptırmak. “Raporu bitmiş, demek ki iyileşmiş” varsayımı yanıltır; rapor tedaviyi bitirir, işe uygunluğu göstermez.
- “Çalışan talep etmedi” deyip konuyu kapatmak. Hatırlatma yazısı yoksa çalışan bu hakkını çoğu zaman bilmez bile.
- İşe dönüş muayenesini işe giriş raporuyla karıştırmak. Bu yeni bir işe giriş değil, mevcut çalışanın uygunluğunun yeniden değerlendirilmesidir.
- Hekimin görev önerisini rafa kaldırmak. Öneri onaya sunulur; sessizce yok saymak riski işverene bırakır.
- Uzun aradan sonra eğitimi atlamak. Makineler, prosedürler ve ekip değişmiş olabilir; eğitim tazeleme şarttır.
Gözetim OSGB olarak Bursa ve çevresindeki işyerlerinde işe dönüş muayenelerini işyeri hekimlerimizle planlıyor, gerekli tetkikleri aynı çatı altında tamamlıyoruz. Aklınıza takılan diğer sorular için sık sorulan sorular sayfamıza bakabilirsiniz. Raporlu çalışanınızın dönüşünü güvenle planlamak için bizi arayın: 0224 666 00 11.