Solunum Testi (Solunum Fonksiyon Testi)
Solunum fonksiyon testi (SFT), akciğerin hava alıp verme kapasitesini ölçen basit bir testtir. Çalışan, spirometre denen cihaza kuvvetlice üfler. Cihaz, nefesin hacmini ve hızını kaydeder. Test birkaç dakika sürer ama verdiği bilgi hayatidir. Efor gerektiren işlerde çalışanın nefesi işine yetiyor mu, ancak bu testle anlaşılır. Halk arasında solunum testi ya da nefes testi olarak bilinir; tıbbi adı solunum fonksiyon testidir.
Bursa’da solunum fonksiyon testi nerede yapılır?
Bursa’da işe giriş ve periyodik muayene için solunum fonksiyon testini (SFT) Nilüfer’deki merkezimizde yapıyoruz: Üçevler Mah. Aysel Sok. Arkat İş Merkezi No:4A. Randevu gerekmez; kimliğinizle çalışma saatleri içinde gelmeniz yeterli. İşvereniniz aracılığı olmadan da gelip test yaptırabilirsiniz. Ekip halinde ölçüm için mobil sağlık aracımız işyerinize gelir.
Solunum fonksiyon testi (SFT) yaptırmak zorunlu mu?
İşin riskine bağlı. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı işverene çalışanlarının sağlığını düzenli aralıklarla gözetim altında tutma yükümlülüğü getirir. Hangi çalışana solunum fonksiyon testi (SFT) yapılacağına işyeri hekimi karar verir ve bunu çalışanın talep belgesine yazar (Tıbbi Tetkik Yönetmeliği md. 5/7). Toz, duman ve kimyasal buhar bulunan işlerde solunum takibi özellikle önemlidir. Astım, KOAH ve pnömokonyoz gibi hastalıklar erken dönemde belirti vermez; ilk sinyali çoğu zaman SFT verir. KOAH, nefes yollarının kalıcı daralmasıdır; pnömokonyoz ise toza bağlı akciğer hastalığıdır. Bu hastalıklar meslek hastalığı olarak tescillenirse işveren ciddi sorumlulukla karşılaşır. Düzenli test, sorunu tazminat aşamasına gelmeden yakalar.
Test nasıl yapılır
Çalışan önce derin bir nefes alır. Sonra cihazın ağızlığına olabildiğince hızlı ve uzun süre üfler. Cihaz iki temel şeye bakar: nefesin toplam hacmi ve nefesin veriliş hızı. Doğru sonuç için ölçüm genellikle birkaç kez tekrarlanır ve en iyi değer esas alınır. Test ağrısızdır ve kısa sürer; öncesinde ağır yemek yenmemesi ve sigara içilmemesi sonucu daha güvenilir kılar. Sonucu işyeri hekimi değerlendirir ve rapora bağlar.
SFT raporu nasıl okunur?
Spirometre üflenen havanın hacmini ve hızını ölçer, sonra her değeri aynı yaş, boy ve cinsiyetteki sağlıklı bir kişiden beklenenle karşılaştırır. Raporda en çok şu dört değer geçer:
| Değer | Neyi gösterir |
|---|---|
| FVC (zorlu vital kapasite) | Derin bir nefesten sonra zorlayarak verilebilen toplam hava hacmi |
| FEV1 (birinci saniyedeki zorlu ekspirasyon hacmi) | Üflemenin ilk saniyesinde çıkan hava hacmi |
| FEV1/FVC (iki değerin oranı) | Toplam havanın ne kadarının ilk saniyede verilebildiği |
| PEF (tepe akım hızı) | Üfleme sırasında ulaşılan en yüksek hava akım hızı |
Raporda tıkayıcı tip (obstrüksiyon) yazıyorsa hava yolları daralmıştır: hava dışarı yavaş çıkar ve FEV1/FVC oranı düşer. Kısıtlayıcı tip (restriksiyon) ise akciğerin alabildiği hava hacminin azaldığını düşündürür; bu durumda FVC düşüktür. Hafif, orta ya da ağır sözcükleri düşüşün derecesini anlatır. Tek bir sayıya bakıp karar vermeyin. Sonucu işyeri hekimi değerlendirir; hekim isterse raporu göğüs hastalıkları uzmanı yazar.
Kaynak: Çalışanların Sağlık Gözetimine Yönelik Tıbbi Tetkiklerin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 20.01.2022, sayı 31725 (md. 11). Ortamdaki tozun ve kimyasal buharın nasıl ölçtürüldüğünü ortam ölçümleri sayfasında anlattık.
Pratikte ne yapmalı?
Hekim SFT istediyse ilk (baz) ölçümü işe girişte, işe giriş sağlık raporu tetkikleriyle birlikte yaptırın. İşitme için odyometri sayfamıza, hangi işte hangi testin istendiği için işe giriş tetkikleri sayfamıza bakın.
Tekrar sıklığını işyeri hekimi belirler; tozlu ve kimyasallı bölümlerde takip daha sık olur. Testin doğruluğu üfleme tekniğine bağlıdır. Bu yüzden ölçümü deneyimli sağlık personeli yönetir ve gerekirse ölçüm tekrarlanır. Sonuçlar akciğer grafisiyle birlikte değerlendirildiğinde akciğer sağlığının tam resmi çıkar. Solunum koruyucu maske seçiminde de SFT sonuçları dikkate alınır; nefes kapasitesi düşük çalışana her maske uygun değildir.
Ölçüm merkezimizde yapılır. İsterseniz mobil sağlık aracımız işyerinize gelir; tüm ekip üretimden kopmadan testini yaptırır. Sonuç raporlarını periyodik muayene kayıtlarıyla birlikte özlük dosyasında saklayın. Asıl değer yıllar içindeki karşılaştırmada ortaya çıkar. Sürekli düşüş gösteren bir eğri, tek bir düşük ölçümden çok daha anlamlıdır ve erken önlem fırsatı verir.
Sık yapılan hatalar
- İşe girişteki tek ölçümü yıllarca geçerli saymak; kapasite zamanla değişir.
- Yanlış üfleme nedeniyle düşük çıkan sonucu gerçek sanmak; test tekrarı gerekir.
- Sigara içen çalışandaki düşüşü “nasılsa sigaradandır” deyip takipsiz bırakmak.
- SFT’yi akciğer grafisinden bağımsız, tek başına yorumlamak.
- Tozlu bölümde çalışanları ofis personeliyle aynı sıklıkta test etmek.
- Ağızlığı gevşek kavrayan çalışanın ölçümünü geçerli saymak; hava kaçağı sonucu düşürür.
Tozlu veya kimyasallı bir üretiminiz varsa solunum takibini şansa bırakmayın. Gözetim OSGB; Bursa, Balıkesir, Yalova, Sakarya, Kocaeli, Bilecik ve Kütahya’daki işyerlerine hizmet verir. Teklif ve sorularınız için: 0224 666 00 11.
Sık sorulan sorular
Solunum fonksiyon testi hangi işlerde gerekir?
Solunum fonksiyon testi, toz, duman ve kimyasal buhar bulunan işlerde işe giriş ve periyodik takibin temel tetkikidir. Sağlık gözetiminde hangi tetkiklerin isteneceğini işyeri hekimi belirler; ölçütler yazılıdır: çalışanın kişisel özellikleri, işyerinin tehlike sınıfı, işin niteliği, risk değerlendirmesi sonuçları ve uluslararası standartlar. Tozlu işlerde tablo somutlaşır: gözetim, toz ölçüm sonuçları ve tozun cinsi dikkate alınarak hekimin belirlediği sıklıkta tekrarlanır.
İşe girişte baz SFT ölçümü alınır mı?
İşe giriş sağlık muayenesi yasal bir adım ve tozlu ya da kimyasallı işlerde hekim bu muayenede spirometre ile baz SFT ölçümü isteyebilir. Baz kaydının değeri yıllar içindeki karşılaştırmada ortaya çıkar: akciğer kapasitesi zamanla değiştiği için asıl bilgi, eğrinin giriş kaydına göre yönüdür. Ölçümü deneyimli sağlık personeli yönetir, sonucu işyeri hekimi değerlendirir ve rapora bağlar.
SFT ne sıklıkla tekrarlanır?
Periyodik muayenenin üst sınırı az tehlikeli sınıftaki işlerde en geç beş, tehlikeli sınıfta üç, çok tehlikeli sınıfta bir yıl; çocuk, genç ve gebe çalışanlarda altı aydır. Hekim gerek görürse süre kısalır. Tozlu ve kimyasallı bölümlerde takip fiilen daha sık işler: sıklığı, risk değerlendirmesi ve toz ölçüm sonuçlarını gözeten işyeri hekimi belirler; bu çalışanları ofis personeliyle aynı aralıkta test etmek doğru değil.
SFT sonucu işverene bildirilir mi?
Sonucu işyeri hekimi değerlendirir ve rapora bağlar; rapor, periyodik muayene kayıtlarıyla birlikte işyerinin özlük dosyasında saklanır. Ötesinde Kanun’un gizlilik hükmü işler: işverene bildirilen, çalışanın o iş için uygunluk görüşü ve hekimin önerdiği önlemlerdir; test eğrisi ve ayrıntılı bulgular hekimde kalır. Tozlu işlerde her çalışan için ayrı sağlık kaydı tutulması yönetmeliğin açık hükmüdür.
SFT sonucu ne zaman çıkar?
Merkezimizde yapılan testin sonucu aynı gün verilir. Spirometre eğriyi ve değerleri test biter bitmez çıkarır; sonucu hekim değerlendirir. Yönetmelik üst sınırı da koyar: tetkik sonucu ya da raporu en geç 20 gün içinde işyerinin işyeri hekimiyle paylaşılır (Tıbbi Tetkik Yönetmeliği md. 5/8).
Diğer hizmetler
Kurumsal
Hizmeti verenleri ve yetki belgelerini görmek için:
Raporunuz bekletmesin.
Arayın ya da doğrudan gelin — aynı gün dönüş yapıyoruz.