Patlamadan Korunma Dokümanı

Boyahanesi olan bir fabrika, LPG deposu bulunan bir tesis veya un tozu biriken bir değirmen düşünün. Bu işyerlerinin ortak noktası, havada patlayıcı ortam oluşabilmesidir. Yanıcı gaz, buhar veya toz doğru oranda havayla karışırsa küçük bir kıvılcım patlamaya yeter. Patlamadan korunma dokümanı, bu tehlikeyi önceden tespit edip önlemleri yazılı hale getiren belgedir. Kısaca PKD olarak da anılır; “patlamadan korunma dökümanı” yazımıyla da aranır — hangi adla ararsanız arayın, kastedilen belge budur.

Kanun ne diyor?

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, patlayıcı ortam oluşabilecek her işyerine bu dokümanı hazırlatma zorunluluğu getirir. Yönetmelik, Avrupa’daki ATEX 137 (99/92/EC) direktifine paralel hazırlanmıştır. ATEX, patlayıcı ortamlarla ilgili Avrupa kurallarının kısa adıdır; ATEX 137 (yeni adıyla ATEX 153) çalışanı korur, ATEX 114 (2014/34/AB) ise bu ortamlarda kullanılacak ekipmanın güvenliğini düzenler.

Doküman bir kez hazırlanıp bitmez. İşyeri taşındığında, kullanılan kimyasal veya ekipman değiştiğinde, üretim yöntemi yenilendiğinde ve ilgili standartlar değiştiğinde güncellenmesi gerekir. Ayrıca risk değerlendirmesi yenileme süresi dolduğunda doküman da gözden geçirilir.

Bu belge sandığınızdan daha fazla işyerini kapsar. Doğalgaz kullanan kazan dairesi, forklift şarj istasyonu, motorin tankı, boyahane veya kurutma fırını bulunan her işletme kapsama girebilir. “Bizde patlayıcı madde yok” diyen birçok işveren, şarj istasyonundaki hidrojen gazının bile patlayıcı ortam oluşturduğunu duyunca şaşırır.

Pratikte ne yapmalı?

Çalışma sahada başlar. Uzmanlarımız önce işyerinizde kullanılan kimyasalları ve yanıcı maddeleri değerlendirir. Gaz, buhar ve toz çıkışı olabilecek noktalar tek tek belirlenir. Ardından tehlikeli alan sınıflandırması yapılır ve zone haritası çıkarılır. Zone haritası, işyerinin krokisi üzerinde patlayıcı ortam oluşabilecek bölgeleri tehlike derecesine göre gösteren çizimdir.

Sonraki adım tutuşturma kaynaklarıdır. Kıvılcım çıkarabilecek elektrik tesisatı, statik elektrik ve sıcak yüzeyler incelenir. Tehlikeli bölgelerde exproof ekipman gerekip gerekmediği belirlenir. Exproof, patlayıcı ortamda kıvılcım oluşturmayacak şekilde üretilmiş güvenli ekipman demektir. Tüm bu çalışma, TS EN 60079-10-1 ve TS EN 60079-10-2 gibi alan sınıflandırma standartlarına göre yürütülür.

Doküman tamamlanınca iş bitmiş olmaz. Belirlenen önlemler uygulanmalı, çalışanlar bilgilendirilmeli ve acil durum planı bu senaryoları içermelidir.

PKD’yi kim hazırlar, içinde ne olur?

Dokümanı, patlayıcı ortam değerlendirmesi yapabilen sertifikalı iş güvenliği uzmanları hazırlar; saha çalışmasını işveren adına OSGB yürütür. Tipik bir PKD şu bölümlerden oluşur: yanıcı madde envanteri, tehlikeli alan sınıflandırması ve zone haritası, tutuşturma kaynaklarının değerlendirmesi, mevcut ve planlanan önlemler ile ekipman uygunluk listesi. “Örnek doküman” arayan işverenin bilmesi gereken şudur: hazır şablon sizin sahanızı anlatmadığı için denetimde geçmez; belge, işyerine özgü tespit ve ölçümlerle dolar.

Sık yapılan hatalar

• Dokümanı risk değerlendirmesiyle karıştırmak. PKD ayrı bir belgedir; risk değerlendirmesinde bir paragraf patlama riski yazmak yükümlülüğü karşılamaz.
• Kapsamda olmadığını varsaymak. Doğalgaz, LPG, boyahane veya şarj istasyonu bulunan işletmeler çoğu zaman kapsamdadır; emin değilseniz değerlendirme yaptırın.
• Zone haritası olmadan ekipman almak. Hangi bölgede hangi ekipman gerektiği bilinmeden alınan cihaz, hem para kaybı hem tehlike olur.
• Değişiklik sonrası güncellememek. Yeni kimyasal, yeni hat veya taşınma dokümanı geçersiz kılabilir; belge işyerinin bugününü anlatmalıdır.

Gözetim OSGB, sertifikalı iş güvenliği uzmanlarıyla patlamadan korunma dokümanınızı hazırlar ve önlem sürecinde size yol gösterir. Teklif ve sorularınız için telefonumuz: 0224 666 00 11.