Patlamadan Korunma Dokümanı
Boyahanesi olan bir fabrika, LPG deposu bulunan bir tesis veya un tozu biriken bir değirmen düşünün. Bu işyerlerinin ortak noktası, havada patlayıcı ortam oluşabilmesidir. Yanıcı gaz, buhar veya toz doğru oranda havayla karışırsa küçük bir kıvılcım patlamaya yeter. Patlamadan korunma dokümanı, bu tehlikeyi önceden tespit edip önlemleri yazılı hale getiren belgedir. Kısaca PKD olarak da anılır; “patlamadan korunma dökümanı” yazımıyla da aranır — hangi adla ararsanız arayın, kastedilen belge budur.
Patlamadan korunma dokümanı zorunlu mu?
Evet, patlamadan korunma dokümanı zorunludur. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, havada yanıcı gaz, buhar veya toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilecek her işyerine bu dokümanı hazırlatma yükümlülüğü getirir; amaç, işyerindeki patlama riskini önceden tespit edip alınacak önlemleri yazılı hale getirmektir. Yönetmeliğin 3. maddesine göre metin, 6331 sayılı Kanunun 30 uncu maddesine dayanılarak ve “16/12/1999 tarihli ve 1999/92/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifine paralel olarak” hazırlanmıştır; bu direktif sahada ATEX 137 adıyla bilinir. ATEX, patlayıcı ortamlarla ilgili Avrupa kurallarının kısa adıdır; ATEX 137 (yeni adıyla ATEX 153) çalışanı korur, ATEX 114 (2014/34/AB) ise bu ortamlarda kullanılacak ekipmanın güvenliğini düzenler.
Pratikte ne yapmalı?
Çalışma sahada başlar. Uzmanlarımız önce işyerinizde kullanılan kimyasalları ve yanıcı maddeleri değerlendirir. Gaz, buhar ve toz çıkışı olabilecek noktalar tek tek belirlenir. Ardından tehlikeli alan sınıflandırması yapılır ve zone haritası çıkarılır. Zone haritası, işyerinin krokisi üzerinde patlayıcı ortam oluşabilecek bölgeleri tehlike derecesine göre gösteren çizimdir.
Sonraki adım tutuşturma kaynaklarıdır. Kıvılcım çıkarabilecek elektrik tesisatı, statik elektrik ve sıcak yüzeyler incelenir. Tehlikeli bölgelerde exproof ekipman gerekip gerekmediği belirlenir. Exproof, patlayıcı ortamda kıvılcım oluşturmayacak şekilde üretilmiş güvenli ekipman demektir. Tüm bu çalışma, TS EN 60079-10-1 ve TS EN 60079-10-2 gibi alan sınıflandırma standartlarına göre yürütülür.
Doküman tamamlanınca iş bitmiş olmaz. Belirlenen önlemler uygulanmalı, çalışanlar bilgilendirilmeli ve acil durum planı bu senaryoları içermelidir.
PKD’yi kim hazırlar, içinde ne olur?
Dokümanı, patlayıcı ortam değerlendirmesi yapabilen sertifikalı iş güvenliği uzmanları hazırlar; saha çalışmasını işveren adına OSGB yürütür. Tipik bir PKD şu bölümlerden oluşur: yanıcı madde envanteri, tehlikeli alan sınıflandırması ve zone haritası, tutuşturma kaynaklarının değerlendirmesi, mevcut ve planlanan önlemler ile ekipman uygunluk listesi. “Örnek doküman” arayan işverenin bilmesi gereken şudur: hazır şablon sizin sahanızı anlatmadığı için denetimde geçmez; belge, işyerine özgü tespit ve ölçümlerle dolar.
Hangi işyerleri kapsar, hangileri dışarıda?
Yönetmeliğin 2. maddesine göre Yönetmelik, “20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde uygulanır.” Aynı madde bazı halleri kapsam dışında tutar: hastalara tıbbi tedavi uygulanan yerler ve tıbbi tedavinin kendisi, Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik kapsamındaki cihazların kullanılması, patlayıcı maddelerin ve kimyasal olarak kararsız maddelerin üretimi, işlenmesi, kullanımı, depolanması ve nakli, maden çıkarma işleri ve uluslararası antlaşmaların uygulandığı kara, hava ve su yolu taşıma araçlarının kullanılması. Son istisna, patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde kullanılan taşıma araçlarını kapsamaz.
Bu belge sandığınızdan daha fazla işyerini kapsar. Doğalgaz kullanan kazan dairesi, forklift şarj istasyonu, motorin tankı, boyahane veya kurutma fırını bulunan her işletme kapsama girebilir. “Bizde patlayıcı madde yok” diyen birçok işveren, şarj istasyonundaki hidrojen gazının bile patlayıcı ortam oluşturduğunu duyunca şaşırır. Emin değilseniz kapsam tespiti, doküman çalışmasının ilk adımıdır.
Ne zaman yenilenir?
Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrası başlangıcı ve yenilemeyi birlikte bağlar: “Patlamadan korunma dokümanı, işin başlamasından önce hazırlanır ve işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığı hallerde yeniden gözden geçirilerek güncellenir.” Uygulamada bu şu demek: işyeri taşındığında, yeni hat kurulduğunda, kullanılan kimyasal veya ekipman değiştiğinde ya da üretim yöntemi yenilendiğinde doküman da yenilenir. İlgili alan sınıflandırma standartları değiştiğinde de gözden geçirilmelidir. Risk değerlendirmesi yenileme süresi dolduğunda doküman da gözden geçirilir; iki belge ayrıdır ama aynı sahayı anlatır.
Sık yapılan hatalar
- Dokümanı risk değerlendirmesiyle karıştırmak. PKD ayrı bir belgedir; risk değerlendirmesinde bir paragraf patlama riski yazmak yükümlülüğü karşılamaz.
- Kapsamda olmadığını varsaymak. Doğalgaz, LPG, boyahane veya şarj istasyonu bulunan işletmeler çoğu zaman kapsamdadır; emin değilseniz değerlendirme yaptırın.
- Zone haritası olmadan ekipman almak. Hangi bölgede hangi ekipman gerektiği bilinmeden alınan cihaz, hem para kaybı hem tehlike olur.
- Değişiklik sonrası güncellememek. Yeni kimyasal, yeni hat veya taşınma dokümanı geçersiz kılabilir; belge işyerinin bugününü anlatmalıdır.
Sık sorulan sorular
Patlamadan korunma dokümanını kim hazırlar?
Hazırlatma yükümlülüğü işverendedir (Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik md. 10/1). Dokümanı patlayıcı ortam değerlendirmesi yapabilen sertifikalı iş güvenliği uzmanları hazırlar; saha çalışmasını işveren adına OSGB yürütür.
Patlamadan korunma dokümanı ne zaman yenilenir?
Doküman işin başlamasından önce hazırlanır; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat olduğunda gözden geçirilip güncellenir (aynı yönetmelik md. 10/3). Risk değerlendirmesinin yenileme süresi dolduğunda da gözden geçirilir.
Hazır örnek doküman kullanılabilir mi?
Hayır. Hazır şablon sizin sahanızı anlatmadığı için denetimde geçmez; belge, işyerine özgü tespit ve ölçümlerle dolar.
Hangi işyerleri kapsama girer?
Havada yanıcı gaz, buhar veya toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilecek her işyeri. Doğalgaz kullanan kazan dairesi, forklift şarj istasyonu, motorin tankı, boyahane veya kurutma fırını bulunan işletmeler de kapsama girebilir.
Gemlik’teki liman, BUSEB ve petrokimya tesislerinde bu belge özellikle kritiktir — Gemlik’e özel hizmetlerimize de göz atabilirsiniz.
Kaynak
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 30.04.2013, sayı 28633 (md. 2, 3, 10)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Resmî Gazete 30.06.2012, sayı 28339
Gözetim OSGB, sertifikalı iş güvenliği uzmanlarıyla patlamadan korunma dokümanınızı hazırlar ve önlem sürecinde size yol gösterir. Teklif ve sorularınız için telefonumuz: 0224 666 00 11.
Diğer hizmetler
Kurumsal
Hizmeti verenleri ve yetki belgelerini görmek için:
Bir telefon uzağınızdayız.
Keşif ücretsiz — aynı gün dönüş yapıyoruz.