Ara WhatsApp Teklif alın

Ortam Ölçümleri (İş Hijyeni Ölçümleri)

Bazı riskler gözle görülmez. Gürültü kulağı yavaş yavaş bozar, toz yıllar içinde akciğere yerleşir, kötü aydınlatma iş kazasına zemin hazırlar. Bu risklerin gerçek boyutunu ancak ölçüm gösterir. Ortam ölçümleri, çalışma ortamındaki fiziksel ve kimyasal etkenlerin cihazlarla ölçülüp raporlanması işidir. Rapor, hem çalışan sağlığını korur hem de denetimlerde işvereni güvenceye alır.

İşyerinde ortam ölçümü yaptırmak zorunlu mu?

Evet, ortam ölçümü yaptırmak yasal bir zorunluluktur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışma ortamındaki riskleri ölçtürme ve bu ölçüm sonuçlarını değerlendirme yükümlülüğü verir; bu yükümlülük gürültüden toza, titreşimden aydınlatmaya kadar işyerinde karşılaşılabilecek her fiziksel ve kimyasal etkeni kapsar. Her etken için ayrı bir yönetmelik vardır: gürültü için Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, toz için Tozla Mücadele Yönetmeliği, titreşim için Çalışanların Titreşim ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik geçerlidir.

Pratikte ne yapmalı?

İşyerinize hangi ölçümlerin gerektiği önce yerinde tespit edilir. En sık yapılan ölçümler şunlardır:

  • Gürültü ölçümü: Ortamdaki ses seviyesi standartlara uygun cihazlarla ölçülür. Gerekirse gürültü haritası çıkarılır; bu harita işyerinin hangi bölgesinin ne kadar gürültülü olduğunu gösterir.
  • Dozimetrik gürültü ölçümü: Çalışanın üzerine takılan küçük bir cihaz, vardiya boyunca kişinin maruz kaldığı gürültüyü kaydeder. Dozimetrik, kişiye özel maruziyet ölçümü demektir.
  • Toz ölçümü: Havadaki toz, gravimetrik yöntemle ölçülür. Gravimetrik, havanın filtreden geçirilip toplanan tozun tartılması anlamına gelir.
  • Titreşim ölçümü: El aletlerinden ele ve koldan geçen titreşim ile araç kullanımında tüm vücuda geçen titreşim ayrı ayrı ölçülür.
  • Termal konfor: Ortamın sıcaklığı, nemi ve hava akım hızı birlikte değerlendirilir. Aşırı sıcak veya soğuk ortam hem sağlığı hem verimi düşürür.
  • Aydınlatma ölçümü: Çalışma alanlarındaki ışık düzeyi ölçülür; yetersiz aydınlatma göz yorgunluğuna ve kazalara yol açar.
  • Boya ve çözücü buharı ölçümü: Havadaki kolay buharlaşan organik maddelerin miktarı ölçülür.

Ölçüm raporu tek başına bir sonuç değildir. Gözetim OSGB’de raporları iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri birlikte değerlendirir. Hangi bölümde iyileştirme gerektiği ve hangi kişisel koruyucu donanımın kullanılacağı size açıkça bildirilir. Kişisel koruyucu donanım, kulaklık ve maske gibi çalışanı riskten koruyan ekipmandır. Gürültülü işlerde çalışanların işitme sağlığı ayrıca odyometri testi ile, tozlu işlerde akciğer sağlığı solunum (nefes) testi ile takip edilir.

Hangi ölçüm hangi yönetmeliğe dayanır?

Her etkenin ölçütünü kendi yönetmeliği koyar. Aşağıdaki değerler yönetmelik metinlerinden alındı; sizin işyerinizde hangisinin ölçüleceğini risk değerlendirmesi belirler.

ÖlçümYönetmelikteki ölçüt ve dayanağı
GürültüGünlük gürültü maruziyet düzeyi için en düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A), en yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A), maruziyet sınır değeri 87 dB(A) (Gürültü Yönetmeliği md. 4/1-b, md. 5/1)
El-kol titreşimiSekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s², sınır değeri 5 m/s² (Titreşim Yönetmeliği md. 5/1-a)
Bütün vücut titreşimiSekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet eylem değeri 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s² (Titreşim Yönetmeliği md. 5/1-b)
TozRisk değerlendirmesinin belirlediği aralıklarla ölçülür; sonuç yönetmeliğin Ek-1’indeki mesleki maruziyet sınır değerleriyle değerlendirilir (Tozla Mücadele Yönetmeliği md. 8/1)
Kimyasal maddeDüzenli olarak ölçülür ve analiz edilir; sonuç yönetmelik eklerindeki mesleki maruziyet sınır değerleriyle değerlendirilir (Kimyasal Maddeler Yönetmeliği md. 7/1-h)
AydınlatmaTS EN 12464-1 standardı esas alınır (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 md. 22)
Termal konforÖlçme ve değerlendirmede TS EN 27243 standardından yararlanılabilir (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 md. 19)

Yönetmeliklerin tam adları ve bağlantıları aşağıda, Kaynak bölümünde.

Ölçümü kim yapabilir?

Ortam ölçümü laboratuvar işidir. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik’in 5. maddesinin üçüncü fıkrası yükümlülüğü açık yazar: “İşveren, iş hijyeni ölçüm, test ve analizini, yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür. Yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip olmayan laboratuvarlarca yapılan iş hijyeni ölçüm, test ve analiz sonuçları geçersizdir.” 7. madde aynı çizgiyi sürdürür: ölçümü yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvar yapar ve laboratuvar, belgesinde yer alan parametreler dışında ölçüm, test ve analiz yapamaz.

Teklif alırken iki şey sorun: laboratuvarın yeterlik belgesi var mı ve iş yerinizdeki parametreler (gürültü, toz, titreşim gibi) bu belgenin kapsamında mı? Belge yoksa ya da parametre kapsamda değilse rapor dosyada dursa bile geçersizdir.

Bursa’da ortam ölçümü nasıl yaptırılır?

Gözetim OSGB’de ortam ölçümünü anlaşmalı olduğumuz, yeterlik belgeli iş hijyeni laboratuvarı yapar; işi biz planlar, raporu biz değerlendiririz. Sıra şöyle:

  1. Risk değerlendirmesi hangi etkenin ölçüleceğini gösterir.
  2. Laboratuvar ölçüm planını çıkarır; ölçüm bu plana göre yapılır.
  3. Yönetmelik gereği ölçüm boyunca laboratuvar personeline iş güvenliği uzmanı ya da işyeri hekimi, onlar yoksa işi bilen bir çalışan eşlik eder.
  4. Üretim normal kapasitesinde sürer; ölçüm için çalışma düzeni değiştirilmez.
  5. Gelen raporu uzmanlarımız ve hekimlerimiz değerlendirir; sınır aşılmışsa alınacak önlemi size yazılı bildirir.

Belge ne kadar geçerlidir?

Laboratuvarları yetkilendirme ve belgelerini yenileme yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğündedir (md. 22/1). Süreler yönetmelikte yazılıdır: “Laboratuvarların yeterlik belgesi geçerlilik süresi dört yıl, ön yeterlik belgesi geçerlilik süresi bir yıldır.” Ön yeterlik belgesi bir laboratuvara yalnız bir kez verilir. Ölçüm ve numune alma personelinin sertifikası da dört yıl geçerlidir (md. 22/3). Raporu teslim alırken belgenin ve personel sertifikasının tarihine bakın.

Ne sıklıkla tekrarlanır?

Yönetmelik sabit bir takvim koymaz. 5. maddenin ikinci fıkrası ölçümün tekrarlanacağı durumları sayar: alınan kontrol önlemlerinin etkisini görmek için, işyeri ortamında veya çalışanın kişisel maruziyetinde değişiklik olduğunda, iş müfettişi teftişte istediğinde ve işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde. Kesin sıklığı işyerinizin risk değerlendirmesi belirler; hangi ölçümün sizin işyeriniz için zorunlu olduğunu da o belirler. Yeni makine kurulduğunda veya yerleşim değiştiğinde eski rapor işyerinin bugününü anlatmaz; ölçümün tekrarlanması gerekir.

Sık yapılan hatalar

  • Ölçümü yaptırıp raporu okumamak. Dosyada duran rapor kimseyi korumaz; sınır aşımı varsa önlem alınmalıdır.
  • Yerleşim değiştikten sonra eski raporla devam etmek. Yeni makine veya yeni düzen, ölçüm sonuçlarını tamamen değiştirebilir.
  • Sadece ortam ölçümüyle yetinmek. Ortam ortalaması iyi çıksa bile, tek bir çalışanın kişisel maruziyeti sınırı aşıyor olabilir.
  • Ölçümü denetim öncesine sıkıştırmak. Son dakika ölçümü planlamayı bozar; eksik parametre denetimde açık yaratır.

Kaynak

İşyeriniz için hangi ölçümlerin zorunlu olduğunu birlikte belirleyelim. Teklif ve sorularınız için telefonumuz: 0224 666 00 11.

Sık sorulan sorular

İşyeri ortam ölçümü zorunlu mu?

Yasanın dili açık: işveren, çalışma ortamının ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar. Risk değerlendirmesindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlike kaynaklarının varlığı, niteliği ve niceliği ortam ile kişisel maruziyet ölçüm, test ve analiziyle tespit edilir.

Ölçüm ve analizleri kim yapabilir?

Yönetmelik hükmü açık yazıyor: işveren iş hijyeni ölçüm, test ve analizini yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür; bu belgelere sahip olmayan laboratuvarların sonuçları geçersizdir. Ölçümün işyerinin kendi imkanlarıyla yapılması kabul edilmez; raporun geçerliliği ölçümü yapan laboratuvarın Bakanlık belgesine bağlıdır.

Hangi ölçüm türleri kapsama giriyor?

Kapsam üç başlıklı: fiziksel etmenler (gürültü, aydınlatma, titreşim, sıcaklık gibi), kimyasal etmenler ve biyolojik etmenler. Ölçüm ortam örneklemeyle ya da çalışanın kişisel maruziyeti üzerinden yapılır; hangisinin hangi etmende ve hangi periyotla gerekeceğine risk değerlendirmesi karar verir. Laboratuvar personeline ölçüm süresince işyerinden biri eşlik eder.

Ölçüm hangi hallerde tekrarlanır?

Dört hal sayılmış: alınan kontrol tedbirlerinin etkinliği değerlendirilirken, işyeri ortamı ya da çalışanın kişisel maruziyeti değiştiğinde, iş müfettişinin teftişte istemesi halinde ve işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi halinde ölçüm, test ve analiz tekrarlanır. Yani tek ölçüm kalıcı geçerlilik sağlamaz; tablo canlıdır.

Ölçüm kayıtları ne kadar saklanmalı?

İşveren, iş hijyeni ölçüm, test ve analiz kayıtlarını ilgili mevzuatın belirlediği sürelerde saklar; mevzuatta süre belirlenmemiş kayıtlar için beklenen saklama süresi en az on yıldır. Denetimde ve ilerideki karşılaştırmalarda asıl belge arşivdir; raporları bu takvime göre dosyalamak, yıllar sonra doğrulanabilirliği kurtarır.

Diğer hizmetler

Kurumsal

Hizmeti verenleri ve yetki belgelerini görmek için:

Hakkımızda Ekibimiz Yetki belgelerimiz Galeri

Bir telefon uzağınızdayız.

Keşif ücretsiz — aynı gün dönüş yapıyoruz.

Teklif alın WhatsApp · 0532 178 66 99 0224 666 00 11