İnternette “6645 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu” diye aranan metnin resmî adı çok daha uzundur: İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. 4 Nisan 2015’te kabul edildi; 23 Nisan 2015 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı (RG 29335). Yani 6645 başlı başına bir İSG kanunu değildir. Asıl İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 6331 sayılı Kanun’dur. 6645 ise onu yedi maddeyle değiştiren bir torba kanundur.
Kanun, 28 Ekim 2014 Ermenek maden kazasının ardından, maden güvenliği gündemdeyken çıktı. Maden vurgusu metnin her yerinde görülür; Ermenek kazazedelerine özel destek hükmü bile içerir (6645 md.26). Torba kanun olduğu için gelir vergisi, memurlar, yükseköğretim ve işsizlik sigortası gibi başka alanlara da dokundu. Bu yazıda yalnızca işvereni, iş güvenliği uzmanını ve işyeri hekimini ilgilendiren 6331 değişikliklerini ele alıyoruz.
6645 Sayılı Kanun 6331’de Neyi Değiştirdi?
Aşağıdaki tablonun her satırı, kanunun Resmî Gazete metninden doğrulanmıştır.
| 6331 Maddesi | Ne Değişti |
|---|---|
| Md. 8 — Uzman ve hekim | Tehlikeyi bildirme görevi ve işten çıkarmaya karşı güvence yeniden yazıldı; uzman görevlendirmede sektörel düzenleme yetkisi eklendi (Md. 8/5) (6645 md.1) |
| Md. 25 — İşin durdurulması | Zaten mülki idare amirince uygulanan durdurma kararına “kolluk kuvvetleri marifetiyle” ibaresi eklendi; çok tehlikeli sınıftaki ihaleli işlerde üretim zorlaması durdurma sebebi sayıldı; durdurulan işte izinsiz çalıştırmaya hapis geldi (6645 md.2) |
| Md. 25/A — Yeni madde | Ölümlü maden kazasında kusurlu işverene iki yıl kamu ihalesi yasağı (6645 md.3) |
| Md. 26 — İdari para cezaları | CE’siz KKD ve maden takip sistemi için yeni ceza bentleri; cezalar çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre kademelendi (6645 md.4) |
| Md. 30 — Yönetmelik yetkisi | İşin durdurulmasının ayrıntıları ve maden sığınma odaları yönetmeliğe bağlandı (6645 md.5) |
| Geçici Md. 4 — Uzman sınıfları | Alt sınıf belgeyle çalışma imkânının süresi yeniden düzenlendi — 2015 metninde çok tehlikelide (B) ile 1/1/2018’e, tehlikelide (C) ile 1/1/2017’ye kadar (6645 md.6). Bu tarihler sonradan değişti; bugünkü durumu aşağıda anlattık |
| Geçici Md. 9 — Yeni madde | Maden takip sistemi cezasının başlangıcı 1 Ocak 2016 olarak belirlendi (6645 md.7) |
Ayrıca işverene bir teşvik de getirdi: ondan fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli işyeri, üç yıl boyunca ölümlü veya sürekli iş göremezlikli kaza yaşamazsa, işsizlik sigortası işveren payını bir sonraki takvim yılından itibaren üç yıl süreyle yüzde 1 olarak öder (6645 md.25 ile 4447 sayılı Kanuna eklenen ek madde 4).
En kritik yenilik: ölümlü kazada ihale yasağı (Md. 25/A)
6645 md.3, kanuna yepyeni bir madde ekledi. Ölümlü iş kazası yaşanan maden işyerinde kusuru yargı kararıyla tespit edilen işveren, iki yıl kamu ihalelerine giremez (6331 Md. 25/A). Karar işverenin siciline işlenir ve Kamu İhale Kurumu’nun internet sayfasında ilan edilir. Yasak yalnızca maden işyerlerini kapsar; kusurun mahkeme kararıyla belirlenmesi şarttır. Aynı paketle bir de hapis cezası geldi: durdurulan işyerinde izinsiz çalışma yaptıran işveren veya vekiline üç yıldan beş yıla kadar hapis (6331 Md. 25/8, 6645 md.2).
Uzman ve hekime hem görev hem güvence (Md. 8)
6645 md.1, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının bildirim görevini netleştirdi. Uzman ve hekim, tespit ettiği eksiklikleri işverene yazılı bildirir; gidermek işverenin sorumluluğudur (6331 Md. 8/2). Tedbir alınmayan hayati tehlike, Bakanlığın yetkili birimine ve varsa sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirilir. Bildirmeyen uzman veya hekimin belgesi üç ay, tekrarında altı ay askıya alınır. Karşılığında güçlü bir güvence kondu: bildirim yaptığı için uzman veya hekimin sözleşmesine son verilemez. Aksi hâlde işveren, en az bir yıllık sözleşme ücreti tutarında tazminat öder (6331 Md. 8/2).
Cezalar işyerinin büyüklüğüne göre kademelendi (Md. 26)
6645 md.4 ile idari para cezaları tek tip olmaktan çıktı. Ceza; çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre ya aynı kalır ya da yüzde 25 ile yüzde 200 arasında artırılır (6331 Md. 26/3). En yüksek çarpan, elli ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerine uygulanır. Önemli istisna: çalışan sayısıyla çarpılarak verilen cezalarda bu kademeli artırım uygulanmaz (6331 Md. 26/5) — yeni eklenen KKD ve takip sistemi cezaları da çalışan başına verildiği için bu kapsamdadır. İki yeni ceza bendi de eklendi: CE işaretli kişisel koruyucu donanım vermeyen ve yer altı madeninde çalışan takip sistemi kurmayan işverene idari para cezası (6331 Md. 26/1-o, ö). Tutarlar her yıl değiştiği için burada rakam vermiyoruz; işyerinize özel güncel tutarı ceza hesaplayıcımızla görebilirsiniz.
Bu Bilgilerin Ne Kadarı Bugün Geçerli?
Torba kanunlar zinciri burada bitmiyor: 6645’ten sonra da 6331 değişmeye devam etti. Bu yüzden “6645 ne getirdi” sorusunun cevabı ile “bugün ne geçerli” sorusunun cevabı aynı değildir. İkisini ayırıyoruz.
Bugün de yürürlükte olanlar. İhale yasağı (Md. 25/A), durdurulan işte çalıştırmaya hapis (Md. 25/8) ve cezaların kademelendirilmesi (Md. 26/3) bugünkü konsolide metinde 6645’in bıraktığı hâliyle duruyor. Uzman ve hekim güvencesi de yaşıyor: sözleşmeye son verme yasağı ve en az bir yıllık ücret tutarında tazminat bugünkü metinde aynen mevcut (Md. 8/2). Ancak Md. 8/2’nin bildirim mekanizması sonradan genişledi: bugünkü metin bildirimi ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) yönetimini de kapsayacak şekilde düzenler ve OSGB yetki belgesine altı ay, tekrarında bir yıl askı yaptırımı ekler — bu ekleme, kanunun güncel metnindeki değişiklik dipnotlarında görünmez. Md. 30 ise 2017’de 7061 sayılı kanunla değişti.
Bayatlayanlar. Geçici Md. 4’teki 1/1/2017 ve 1/1/2018 tarihleri bugünkü metinde artık yok; güncel fıkra bu imkânı Md. 38’deki yürürlük tarihine bağlıyor. O tarih sonraki kanunlarla defalarca ertelendi; erteleme zinciri en son 31/12/2024’te sona erdi. Yani alt sınıf belgeyle üst sınıf yükümlülüğünü karşılama dönemi kapanmıştır — güncel kurallar için İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği sayfasına bakabilirsiniz. Sınav ve belge ücretinin fondan karşılanması da tarihli bir teşvikti: tam karşılama 31/12/2017’ye, yarısı 31/12/2019’a kadar sürdü (6645 md.24 ile 4447’ye eklenen ek madde 3); bu dönem geçti.
6331’i Bugüne Kadar Değiştiren Kanunlar
| Yıl | Kanun | Kapsam |
|---|---|---|
| 2013 | 6495 | 3 maddede değişiklik/ekleme |
| 2014 | 6552 | 4 maddede değişiklik/ekleme |
| 2015 | 6645 | 7 maddede değişiklik/ekleme — bu yazının konusu |
| 2017 | 7033 | Md. 15/3’te değişiklik — aile hekiminden rapor alma sınırı 10’dan 50 çalışana çıktı |
| 2017 | 7061 | 2 maddede değişiklik/ekleme |
| 2018 | KHK/703 | Md. 21’de fıkra iptalleri, Ek Madde 1 ekleme |
| 2024 | 7495 | 2 maddede ekleme/yürürlükten kaldırma |
| 2025 | 7538 | 2 maddede değişiklik/ekleme (Ocak) |
| 2025 | 7551 | Ek Madde 1’in yeniden düzenlenmesi (Haziran) — en günceli |
Çizelge, 6331’in güncel konsolide metnindeki değişiklik işaretlerinden derlenmiştir; ayrıca iki Anayasa Mahkemesi iptali metinde iz bırakmıştır. İbare düzeyindeki küçük değişiklikler bu işaretlerde her zaman görünmez.
6331 Dışında Ne Getirdi?
6645 yalnızca 6331’i değiştirmedi. İşvereni ilgilendiren iki düzenleme daha taşıdı. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden, standardı yayımlanan mesleklerde çalışanlar için mesleki yeterlilik belgesi zorunlu hale getirildi. Ustalık belgesi olanlar ile o alanda okuyup mezun olanlar bu şarttan muaf tutuldu. Ayrıca belirlenen mesleklerde sınavı geçenlerin sınav ve belge ücretinin fondan karşılanması sağlandı; bu teşvik tarihliydi ve dönemi geçti (ayrıntı yukarıda). Bu başlığın ayrıntısı için mesleki yeterlilik ve İSG eğitimleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
6645 sayılı kanun nedir? 23 Nisan 2015’te yayımlanan bir torba kanundur (RG 29335). Başta 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere birçok kanunda değişiklik yaptı.
6645 sayılı Kanun ile 6331 sayılı Kanun aynı şey mi? Hayır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 6331’dir; 6645 onu değiştiren kanundur. “6645 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu” ifadesi bu yüzden teknik olarak yanlıştır ama herkesin aradığı içerik budur.
6645 sayılı kanun hâlâ yürürlükte mi? Kanunun kendisi yürürlükte; kalıcı hükümleri (ihale yasağı, hapis, uzman güvencesi, kademeli ceza) bugün de 6331’in güncel metninde yaşıyor. Geçiş hükümleri ise tarihliydi: uzman sınıflarındaki alt-belge imkânı ertelene ertelene 31/12/2024’te sona erdi. Ayrıntı yukarıdaki “Bu Bilgilerin Ne Kadarı Bugün Geçerli?” bölümünde.
6645 ile gelen ihale yasağı kimleri kapsar? Yalnızca ölümlü iş kazası yaşanan maden işyerlerini kapsar. Kusurun yargı kararıyla tespiti gerekir; yasak süresi iki yıldır (6331 Md. 25/A).
Güncel metin ve sonraki değişiklikler
6645’ten sonra 6331’de başka değişiklikler de yapıldı; en yenilerini İSG mevzuat değişiklikleri sayfamızda özetliyoruz. 6331’in güncel tam metni ve değişiklik geçmişi için 6331 sayılı Kanun sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı metin, Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’deki resmî metinlerdir. Mevzuatın işyerinize etkisini konuşmak isterseniz bizi arayın: 0224 666 00 11.